نقش زئولیت ها در پیشگیری و یا درمان برخی بیماریهای حیوانات

بررسی ها نشان داده است که زئولیت های طبیعی و مصنوعی علاوه بر نقش در بهبود عملکرد حیوان، در پیشگیری از مسمومیت با آمونیاک، فلزات سنگین و عناصر رادیواکتیو و کاهش نقایص اسکلتی متابولیک نیز مؤثر می باشند. زئولیت های مصرف شده توسط حیوان در بسیاری فرآیندهای بیوشیمیایی از طریق تبادل یونی، جذب و کاتالیز شرکت می کنند.
در زیر به اثرات زئولیت ها بر برخی بیماریهای حیوانات مزرعه ای پرداخته می شود و مکانیسم های پیشنهادی این اثرات به طور خلاصه بیان می شوند. اثرات کاهنده عوارض مایکوتوکسیکوز: در سالهای اخیر آلودگی غلات و مواد خوراکی حیوانات با مایکوتوکسین ها به طور گسترده ای گزارش شده است.
یکی از جدیدترین روشهایی که جهت کاهش این آلودگی ها در دنیا استفاده می شود، کاربرد مواد جاذب خوراکی در جیره است که به مایکوتوکسین ها متصل شده و جذب آنها را از روده کاهش می دهند و مانع اثرات سمی آنها برای دامها و انتقال ترکیبات سمی به محصولات دامی می شوند. اثر پیشگیری کننده از سندرم اسهال: مطالعات منتشر شده بسیاری وجود دارد که نشان می دهند استفاده از زئولیت های طبیعی در جیره، بروز، شدت و مدت اسهال را در گوساله ها و خوکها کاهش می دهد.
مکانیسم دقیق این اثر تاکنون به درستی شناخته نشده است، البته مدارکی وجود دارد که استفاده از زئولیت ها موجب حذف عوامل متعددی که مستعد کننده و مسبب ناراحتی های گوارشی هستند می شوند. مسمومیت با فلزات سنگین و جذب عناصر رادیواکتیو: زئولیت ها به دلیل ظرفیت تبادل یونی بالایی که دارند به طور مؤثری برای پیشگیری از مسمومیت با فلزات سنگین در حیوانات بکار می روند.
پوند و همکاران(۱۹۸۳) دریافتند که افزودن کلینوپتیلولیت به جیره موشهای صحرایی آنها را در برابر سمیت سرب محافظت می کند هنگامی که نسبت کلینوپتیلولیت به سرب ۱۰ به ۱ باشد. کاهش بروز عفونت های انگلی: با توجه به نتایج آزمایشات انجام شده بر روی موشهای صحرایی و قابلیت تاثیر گذاری زئولیت ها بر عفونتهای انگلی، استفاده از آنها در سایر گونه های حیوانی نیز مورد بررسی قرار گرفت.
مطابق یافته های ولز و مک هاو (۱۹۸۳) استفاده از کلینوپتیلولیت به میزان ۱۰ درصد در جیره موشهای صحرایی درگیر شده با نماتد Nippostrongylus brasiliensis حذف انگل ها از روده را تسریع می نماید. بنابراین ولز وکیلداف (۱۹۸۵) بازگشت سریعتر فعالیت آنزیمهای آلفا دی گلوکوسیداز و آمینوپپتیداز روده را در موشهایی که با جیره حاوی ۵ درصد کلینوپتیلولیت تغذیه شده بودند و از عفونت N. brasiliensis رهایی یافته بودند مشاهده کردند.
امکان اثرات متقابل با دارو ها: در واقع خاصیت جذب غیر اختصاصی و ظرفیت تبادل کاتیونی زئولیت ها می تواند موجب خطراتی در ارتباط با قابلیت دسترسی داروهای مورد استفاده در برنامه های دارویی مزرعه که جهت افزایش عملکرد و حفظ وضعیت سلامت حیوانات انجام می شود گردد. رودریگز فونتز و همکاران(۱۹۹۷) قابلیت ایجاد اختلال یک زئولیت طبیعی را بر اثر ضد باکتریایی تتراسایکلین و کلرآمفیکول که در مقادیر حداقل پیشگیری کننده استفاده شده بودند مورد مطالعه قرار دادند.
حضور همزمان زئولیت غنی از کلینوپتیلولیت-هیواندیت و ضد میکروبها در محیط کشت، میزان کل جلوگیری از رشد باکتری را افزایش نداد. به هر حال از دیدگاه داروشناسی و کلینیکی هیچ اثر متقابل روشنی میان زئولیت و داروی مشخصی که برای حفظ وضعیت سلامت دام بکار می رود تأیید نشده است. برعکس، کارهای اخیر پیشنهاد می کنند که زئولیتها به دلیل خاصیت بافری کردن محتویات روده حین عبور از قسمتهای مختلف دستگاه گوارش می توانند به منظور افزایش زیست فراهمی داروهای شناخته شده بکار روند.

به قلم دکتر مازیار محیطی اصلی، متخصص تغذیه طیور
گروه علمی دی جی ام تکنومیکس
© کپی رایت دی جی ام تکنومیکس کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.
برداشت مقالات فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است.